معرفی پدیده Folk Horror (وحشت عامیانه)
در سالهای اخیر، موج تازهای از فیلمهای وحشت با محوریت آیینهای باستانی، باورهای عامیانه و فضاهای روستایی منزوی توجه مخاطبان سراسر جهان را به خود جلب کرده است. این سبک که به «Folk Horror» یا وحشت عامیانه معروف شده، ریشه در سینمای دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ دارد اما اکنون با رویکردی مدرن بازگشته است. اما چرا این ترسهای قدیمی و روستایی دوباره برای مخاطبان امروزی جذاب شدهاند؟
ریشههای Folk Horror در سینما
برای درک بهتر این پدیده، باید به آثار کلاسیک این ژانر بازگردیم. فیلمهایی مثل «The Wicker Man» ساخته ۱۹۷۳ و «Witchfinder General» نمونههای اولیهای هستند که عناصر اصلی این سبک را تعریف کردند. این فیلمها معمولاً داستان فردی از شهر را روایت میکنند که وارد جامعهای روستایی و منزوی میشود و با آیینها و باورهای عجیب و وحشتناک آنها مواجه میگردد.
Folk Horror بر خلاف وحشت معمولی که بر جامپ اسکر یا خشونت فیزیکی تکیه دارد، از ترس اجتماعی، احساس بیگانگی و قدرت طبیعت و سنتهای کهن استفاده میکند. این سبک به جای هیولاهای خارجی، انسانها و باورهای آنها را به عنوان منبع اصلی وحشت معرفی میکند.
Midsommar و بازتعریف ژانر
فیلم «Midsommar» ساخته ۲۰۱۹ به کارگردانی آری استر، یکی از مهمترین آثار مدرن در این ژانر است که Folk Horror را به سطح جدیدی رساند. برخلاف فیلمهای وحشت سنتی که در تاریکی و فضاهای بسته اتفاق میافتند، Midsommar تمام صحنههای وحشتناک خود را در روز روشن و میان مناظر زیبای طبیعت سوئد به نمایش میگذارد.
این فیلم داستان گروهی از دانشجویان آمریکایی است که برای شرکت در جشنواره تابستانی یک روستای دورافتاده به سوئد میروند، اما به تدریج متوجه ماهیت واقعی این مراسم میشوند. استر با ترکیب رنگهای روشن، موسیقی ناهنجار و آیینهای عجیب، فضایی خلق میکند که هم زیباست و هم وحشتناک.
نکته جالب Midsommar استفاده از المانهای فرهنگی واقعی اسکاندیناوی است که با عناصر خیالی درهم آمیخته شدهاند. این ترکیب باعث میشود مخاطب همیشه در شک باشد که کدام بخش واقعی و کدام ساخته ذهن کارگردان است.
آثار جدیدتر و تنوع در Folk Horror
پس از موفقیت Midsommar، فیلمهای متعددی در این سبک ساخته شدند. «The Witch» یکی دیگر از آثار برجسته آری استر است که داستان خانوادهای پیوریتن در نیوانگلند قرن هفدهم را روایت میکند. این فیلم با تحقیقات تاریخی دقیق و استفاده از زبان قدیمی انگلیسی، فضایی اصیل و وحشتناک خلق کرده است.
«Apostle» ساخته نتفلیکس نیز داستان مردی را دنبال میکند که برای نجات خواهرش از یک فرقه مذهبی در جزیرهای دورافتاده نفوذ میکند. فیلم «Men» به کارگردانی الکس گارلند نیز با رویکردی مدرنتر به تمهای مردسالاری و ترسهای زنانه میپردازد.
در سینمای ایرلند، «The Hallow» و در سینمای آمریکای لاتین، «Tigers Are Not Afraid» نمونههایی از گسترش جهانی این ژانر هستند که هرکدام با استفاده از افسانهها و باورهای محلی خود، داستانهای منحصربهفردی خلق کردهاند.
چرا Folk Horror دوباره محبوب شده است؟
یکی از دلایل اصلی بازگشت این ژانر، احساس بیگانگی و دلهرهای است که در دنیای مدرن تجربه میکنیم. در عصر دیجیتال که همه چیز شفاف و قابل دسترس به نظر میرسد، Folk Horror ما را به یاد میاندازد که هنوز مناطق ناشناخته و باورهای اسرارآمیزی وجود دارند که درک آنها برای ما دشوار است.
همچنین این فیلمها با پرداختن به تضاد بین مدرنیته و سنت، فردگرایی و جمعگرایی، سوالات مهمی درباره هویت و تعلق مطرح میکنند. احساس ناامنی در مواجهه با فرهنگی کاملاً متفاوت، ترسی است که در دنیای جهانیشده امروز بسیاری از ما آن را تجربه میکنیم.
علاوه بر این، Folk Horror با تکیه بر روایت و فضاسازی به جای ترساندن ارزان، مخاطبان عاشق سینمای هنری را نیز جذب کرده است. این فیلمها معمولاً کندتر پیش میروند و فضای روانشناختی عمیقتری دارند که برای مخاطبانی که از وحشت هوشمندانه لذت میبرند، جذاب است.
نتیجهگیری
بازگشت Folk Horror نشان میدهد که گاهی قدیمیترین ترسها، مدرنترین دلهرهها را خلق میکنند. این ژانر با ترکیب عناصر تاریخی، فرهنگی و روانشناختی، تجربهای منحصربهفرد ارائه میدهد که هم فکری است و هم وحشتناک.
